Dijital Bilgi Ekosisteminde Psödo-Uzmanlık ve “Mış Gibi Yapma” Kültürü: Bilişsel, Algoritmik ve Simülasyon Temelli Bütüncül Bir Analiz
Pseudo-Expertise and the "Pretending" Culture in the Digital Information Ecosystem: A Holistic Cognitive, Algorithmic, and Simulation-Based Analysis
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21014126Anahtar Kelimeler:
Psödo-Uzmanlık, Simülasyon, Bilişsel CimrilikÖzet
Bu çalışma, dijital bilgi ekosisteminde giderek görünür hale gelen psödo-uzmanlık olgusunu bilişsel psikoloji, medya teorisi ve algoritmik sistemler perspektifinden incelemektedir. Temel iddia, psödo-uzmanlığın bireysel bilgi eksikliğinden ziyade platform kapitalizminin yapısal mekanizmaları, algoritmik görünürlük rejimleri ve bilişsel kısayolların kesişiminde üretilen yapısal bir epistemik form olduğudur. Dijital ortamlarda enformasyon üretim ve yayılım hızının geometrik olarak artması, doğruluk değerlendirme ve metodolojik eleştiri süreçlerinin aynı oranda gelişmemesiyle birleştiğinde, bireylerin yüzeysel enformasyon parçalarını “tam ve entegre bilgi” olarak algıladığı kronik bir epistemik yanılgı ortaya çıkmaktadır. Bu durum özellikle sosyal medya platformlarının arayüz mimarilerinde daha görünür hale gelmekte, kullanıcıların etkileşim odaklı içerik üretme ve tüketme davranışlarını sistematik olarak teşvik etmektedir. Çalışma, bilgiye erişim imkanlarının artmasına rağmen ampirik ve metodolojik derinliğin radikal bir biçimde azalmasını “bilgi-erişim / bilgi-içselleştirme asimetrisi” olarak kavramsallaştırmaktadır. Teorik sentez yöntemiyle geliştirilen bu bütüncül model; Dunning–Kruger etkisi, çift süreçli biliş teorisi, bilişsel cimrilik mekanizması ve Jean Baudrillard’ın simülasyon kuramını entegre etmektedir. Sonuç olarak dijital platformların yalnızca nötr bilgi dağıtım sistemleri değil, aynı zamanda ideolojik, estetik ve epistemik performans üretim makineleri olduğu ileri sürülmektedir.
Referanslar
Baudrillard, J. (1994). Simulacra and Simulation (S. F. Glaser, Çev.). University of Michigan Press. (Özgün eser 1981 yılında yayımlanmıştır).
Dunning, D., & Kruger, J. (1999). Unskilled and Unaware of It: How Difficulties in Recognizing One's Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments. Journal of Personality and Social Psychology, 77(6), 1121–1134.
Fiske, S. T., & Taylor, S. E. (2013). Social Cognition: From Brains to Culture (2. baskı). Sage Publications.
Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.
Marwick, A. E., & boyd, d. (2011). I tweet honestly, I tweet passionately: Twitter users, context collapse, and the imagined audience. New Media & Society, 13(1), 114–133.
Pennycook, G., & Rand, D. G. (2019). Lazy, not biased: Susceptibility to partisan fake news is better explained by lack of reasoning than by motivated reasoning. Cognition, 188, 39–50.
Quattrociocchi, W., Scala, A., & Sunstein, C. R. (2016). Echo Chambers on Facebook. SSRN Electronic Journal, 1–14. https://doi.org/10.2139/ssrn.2711526
Sunstein, C. R. (2017). #Republic: Divided Democracy in the Age of Social Media. Princeton University Press.
Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases. Science, 185(4157), 1124–1131.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Ases Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
