Orhun Âbideleri'nde Kadın Olgusu

The Phenomenon of Women in The Orkhon Inscriptions

Özet

Kadın toplum içinde büyük bir öneme sahiptir. Tarih boyunca birçok toplumda özellikle doğurganlık yönünden değer görmüştür. Bazı toplumlarda ise erkeklerden aşağıda görülmüş ve çeşitli zulümlere maruz kalmıştır. Bu durum yaşanılan dönem ve coğrafyaya göre değişiklik göstermiştir. Eski Türklerde ise kadınlar fazlasıyla değer görmüş ve el üstünde tutulmuştur. Orhun Âbideleri (Orhun Yazıtları, Göktürk Yazıtları, Köktürk Yazıtları), Türk adının geçtiği ilk yazılı metindir. Projede Orhun Âbideleri esas alınarak eski Türklerin toplum yaşantısı hakkında bilgi edinmek kadının toplumdaki yerine ilişkin çıkarımlarda bulunmak amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılarak Muharrem Ergin'in Orhun Âbideleri eseri incelenmiş, abidelerdeki kadın olgusuna ilişkin motifler başlıklar halinde açıklanarak metinden örneklerle desteklenmiştir. Yapılan metin incelemesinde kadının anne olarak yüceltildiği, kutsal bir yerde görüldüğü, savaşlarda cariye olarak alınmasının üzüntü yarattığı, düğün ve ölüm gibi özel günlerde yapılan törenlerde büyük değer gördüğü tespit edilmiştir. Bu bulgular Göktürklerin kadına verdiği değeri göstermesi bakımından önemlidir. Eski Türklere ait diğer metinler incelendiğinde kadına verilen değere ilişkin başka örneklere de rastlanacaktır.