Travma Sonrası Stres Bozukluğu Üzerine Bir Derleme
Post-Traumatic Stress Dısorder (Ptsd)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21012596Anahtar Kelimeler:
Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Travma, Epidemoloji, Etiyoloji, DSM GelişimiÖzet
ÖZET
Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), bireyin ölüm, yaralanma veya tehdit içeren travmatik bir olayla doğrudan karşılaşması ya da tanık olması sonucu ortaya çıkan; yeniden yaşantılama, kaçınma ve aşırı uyarılmışlık belirtileriyle karakterize bir ruhsal bozukluktur. Epidemiolojik veriler, toplumun büyük bölümünün yaşamında en az bir kez travmatik bir olayla karşılaştığını, ancak TSSB gelişiminin daha sınırlı bir oranda görüldüğünü göstermektedir. Türkiye’de özellikle deprem gibi kitlesel travmalar sonrasında TSSB oranlarının yüksek olduğu dikkat çekmektedir. TSSB’nin ortaya çıkışında biyolojik, psikolojik ve sosyal etmenler bir arada rol oynamaktadır. Travma sonrası stres yanıtının sınıflandırılması DSM sistemlerinde tarihsel olarak değişim göstermiş; travma tanımı giderek genişletilerek hem doğrudan hem de dolaylı maruziyetleri içerecek biçimde yeniden yapılandırılmıştır. Tedavide psikoeğitim, maruz bırakma temelli yaklaşımlar, gevşeme teknikleri ve bilişsel davranışçı yöntemler etkin müdahaleler arasında yer almaktadır. Bu derleme, TSSB’nin kavramsal çerçevesini, epidemiyolojisini, etiyolojisini, DSM sınıflandırmalarındaki gelişimini ve güncel tedavi yaklaşımlarını kapsamlı biçimde ele almaktadır.
Anahtar Kelimeler: Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Travma, Epidemoloji, Etiyoloji, DSM Gelişimi
Referanslar
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. American psychiatric association.
American Psychiatric Association. (1968). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (2nd ed.). American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association. (1966). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-II) (2nd ed.). American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association. (1980). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-III) (3rd ed.). American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association. (1987). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-III-R). American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-IV) (4th ed.). American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association. (2000). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-IV-TR). American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association. (2013). Ruhsal bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı: DSM-5 tanı ölçütleri başucu elkitabı (E. Köroğlu, Çev.). Hekimler Yayın Birliği.
American Psychiatric Association. (2014). Mental bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı (DSM-5) (E. Köroğlu, Çev. Ed.). Hekimler Yayın Birliği.
Başoğlu, M., Şalcıoğlu, E., & Livanou, M. (2002). Traumatic stress responses in earthquake survivors in Turkey. Journal of Traumatic Stress, 15, 269–276. Doi: https://doi.org/10.1023/A:1016241826589
Breslau, N., Davis, G. C., Andreski, P., & Peterson, E. L. (1991). Traumatic events and posttraumatic stress disorder in an urban population of young adults. Archives of General Psychiatry, 48, 216–222. doi:10.1001/archpsyc.1991.01810270028003
Breslau, N., Davis, G. C., Andreski, P., Peterson, E. L., & Schultz, L. R. (1997). Sex differences in posttraumatic stress disorder. Archives of General Psychiatry, 54, 1044–1048. doi:10.1001/archpsyc.1997.01830230082012
Bolu, A., Erdem, M., & Öznur, T. (2014). Travma sonrası stres bozukluğu. Anatolian Journal of Clinical Investigation, 8, 98–104.
Çiller, A., Köskün, T., & Akca, A. Y. E. (2022). Post-traumatic stress disorder and behavioral therapy intervention techniques used in treatment. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 14(4), 499–509. Doi: 10.18863/pgy.1082001
Çolak, B., Kokurcan, A., & Hüseyin, H. Ö. (2010). DSM’ler boyunca travma kavramının seyri. Kriz dergisi, 18(3), 19-26.
Demiralp M, Oflaz F (2007) Bilişsel-davranışçı terapi teknikleri ve psikiyatri hemşireliği uygulaması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 8:132–139.
Erdoğan H (2015) Kanser hastalarında algılanan sosyal desteğin travma sonrası stres bozukluğu, depresyon, anksiyete ve stres ile olan ilişkisi (Yüksek lisans tezi).
Foa, E. B., & Kozak, M. J. (1986). Emotional processing of fear: exposure to corrective information. Psychological bulletin, 99(1), 20. Doi: 0033-2909/86/$00.75
Geyran, P. Ç. (1995). Travma sonrası stres bozukluğu ile ilişkili nörobiyolojik kanıtlar. Dusunen Adam, 8, 9-18.
Herman, J. (2020). Travma ve İyileşme. (T.Tosun, Çev.). İstanbul: Literatür Yayınları.
Jacobson, E. (1987). Aşamalı gevşeme. Amerikan Psikoloji Dergisi , 100 (3/4), 522-537. https://doi.org/10.2307/1422693
Jones, E., & Wessely, S. (2007). A paradigm shift in the conceptualization of psychological trauma in the 20th century. Journal of anxiety disorders, 21(2), 164-175.
Kessler RC, Sonnega A, Bromet E, (1995). Posttraumatic stress disorder in the National Comorbidity Survey. Arch Gen Psychiatry, 52, 1048-1060. Doi: 10020563636
İlhan, Ç. F., & Kışlal, S. (2023). Travma sonrası stres bozukluğunun önlenmesine yönelik korku belleği üzerine yapılan müdahaleler. Ayna Klinik Psikoloji Dergisi, 10(3), 396-412. https://doi.org/10.31682/ayna.1348783
Lian, Y., Xiao, J., Wang, Q., Ning, L., Guan, S., Ge, H., ... & Liu, J. (2014). The relationship between glucocorticoid receptor polymorphisms, stressful life events, social support, and post-traumatic stress disorder. BMC psychiatry, 14(1), 232. Doi: http://www.biomedcentral.com/1471-244X/14/232
Madrid, E., & Swanson, J. (1995). Genital herpesli genç yetişkinler için psiko-eğitim grupları: Grup kolaylaştırıcılarının eğitimi. Toplum Sağlığı Hemşireliği Dergisi , 12 (4), 189-198. Doi: https://doi.org/10.1207/s15327655jchn1204_1
Marsella, AJ ve Kameoka, VA (1989). Psikopatolojinin değerlendirilmesinde etnokültürel sorunlar. Bu makalenin bazı bölümleri, 7-8 Aralık 1987 tarihlerinde Bethesda, Maryland'deki Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü Klinik Araştırma Bölümü tarafından düzenlenen "Azınlıklarda Depresyon ve İntihar" konulu çalıştaya sunulmuştur. Amerikan Psikiyatri Birliği.
Marsella, AJ, Friedman, MJ ve Spain, EH (1993). Travma sonrası stres bozukluğunun etnokültürel yönleri. Psikiyatri incelemesi , 12 , 157-181.
Mcfarlane AC (1997). Travma Sonrası Stres Bozukluğunun yaygınlığı ve uzunlamasına seyri: Travma Sonrası Stres Bozukluğunun nörobiyolojik modelleri için çıkarımlar. New York Bilimler Akademisi Yıllıkları , 821 (1), 10-23. https://doi.org/10.1111/j.1749-6632.1997.tb48265.x
Maier, S. A. (2006). Plasmonic field enhancement and SERS in the effective mode volume picture. Optics Express, 14(5), 1957-1964. Doi: https://doi.org/10.1364/OE.14.001957
Nemeroff, C. B., Owens, M. J., Bissette, G., Andorn, A. C., & Stanley, M. (1988). Reduced corticotropin releasing factor binding sites in the frontal cortex of suicide victims. Archives of general psychiatry, 45(6), 577-579. Doi: doi:10.1001/archpsyc.1988.01800300075009
Özdel, K. (2015). Dünden bugüne bilişsel davranışçı terapiler: Teori ve uygulama. Turkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics, 8(2), 10-20.
Özer, Ö., & Yöntem, M. K. (2019). A technological tool for treating social anxiety: Virtual reality. anxiety, 3(36), 37-41.DOI: 10.14744/phd.2019.75010
Özgen, M., & Aydın, Ö. (2016). What type of defective feature do exceptionally case-marked clauses of Turkish bear?. Open Journal of Modern Linguistics, 6(04), 302. http://dx.doi.org/10.4236/ojml.2016.64031
Sarman, A., & Tuncay, S. (2024). Büyük depremden 6 ay sonra: 2023 Türkiye depremiyle ilgili haberlerin ve diğer durumların ergenlerde kaygı düzeyi ve travma sonrası stres bozukluğu belirtileriyle ilişkisi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 18(1), 81-92. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.1340469
Sütçigil, L., & Aslan, S. (2012). Travma sonrası stres bozukluğunda prolonged exposure terapisi. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 1, 98-104.
Şahin, Ö., & Karaaziz, M. (2024). Travma Sonrası Stres Bozukluğu Ve Stresle Başa Çıkma Üzerine Genel Bir Derleme. Ulusal ve Uluslararası Sosyoloji ve Ekonomi Dergisi, 5(5), 845-856. https://doi.org/10.5281/zenodo.11429872
Tural, Ü., Coşkun, B., Önder, E., Çorapçioǧlu, A., Yildiz, M., Kesepara, C., ... & Aybar, G. (2004). Psychological consequences of the 1999 earthquake in Turkey. Journal of Traumatic Stress: Official Publication of The International Society for Traumatic Stress Studies, 17(6), 451-459.https://doi.org/10.1007/s10960-004-5793-9
Turan, Ş., Poyraz, C..(2015). Günlük yaşam stresiyle baş etmek için kullanılan psikoterapi yöntemleri. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 3, 133-140.
Turnbull, G. J. (1998). A review of post-traumatic stress disorder. Part I: Historical development and classification. Injury, 29(2), 87-91. https://doi.org/10.1016/S0020-1383(97)00131-9
Uslu, B. (2021). Travma sonrası stres bozukluğu tedavisinde bütüncül bir yaklaşım: sirkadiyen ritimler, uyku ve yeme bozuklukları. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 4(8), 1-13.
Wilson, JP (1994). Travma Sonrası Stres Bozukluğu tanı kriterlerinin tarihsel evrimi: Freud'dan DSM-IV'e. Travmatik Stres Dergisi , 7 (4), 681-698. Doi: https://doi.org/10.1007/BF02103015
Wolpe, J. (1961). The systematic desensitization treatment of neuroses. The Journal of nervous and mental disease, 132(3), 189-203.
Yehuda, R., Lowry, M. T., Southwick, S. M., Mason, J. W., & Giller, E. L. (1991). Increased number of glucocorticoid receptors in posttraumatic stress disorder. Am J Psychiatry, 148, 499-504. https://doi.org/10.1176/ajp.148.4.499
Yavuz, K.F., Karatepe, H.T., (2015). Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Psikoterapisi Turkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics, 8(1), 44-52.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Ases Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
