Doom Spending ve Kuşaklar: Türkiye’ de Tüketici Davranışları ve Ekonomik Endeksler Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz
Doom Spending and Generations: A Comparative Analysis of Consumer Behavior and Economic Indicators in Turkey
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21012370Anahtar Kelimeler:
Doom Spending, Tüketici Davranışları, Kuşaklar (X, Y, Z), Ekonomik Belirsizlik, TürkiyeÖzet
Bu çalışma, ekonomik belirsizlik ve makroekonomik dalgalanmaların yoğunlaştığı dönemlerde ortaya çıkan “doom spending” olgusunu Türkiye bağlamında incelemekte ve kuşaklar arası tüketici davranışlarını ekonomik endeksler çerçevesinde karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Doom spending, bireylerin geleceğe yönelik belirsizlik, kaygı ve umutsuzluk algıları karşısında anlık haz ve duygusal rahatlama sağlamak amacıyla plansız, kısa vadeli ve çoğu zaman impulsif harcamalara yönelmesini ifade etmektedir. Bu bağlamda çalışma, tüketim davranışlarının yalnızca gelir ve fiyat değişkenleriyle değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyo-kültürel faktörlerle de şekillendiğini varsaymaktadır. Araştırmada, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan hanehalkı tüketim harcamaları istatistikleri, tüketici güven endeksi ve beklenti göstergeleri kullanılarak farklı kuşaklara ait tüketim eğilimleri analiz edilmiştir. Bulgular, ekonomik istikrarsızlık dönemlerinde tüketici güvenindeki düşüşün harcama davranışları üzerinde doğrudan etkili olduğunu ve özellikle Y ve Z kuşaklarında “geleceği erteleme, bugünü tüketme” eğiliminin belirginleştiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca dijitalleşme, sosyal medya aracılığıyla maruz kalınan tüketim normları ve artan borçlanma olanaklarının genç kuşaklarda impulsif tüketimi güçlendirdiği gözlemlenmiştir. Çalışma, Türkiye’de akademik literatürde sınırlı biçimde ele alınan doom spending kavramını kuşaklar bağlamında ele alarak özgün bir katkı sunmakta; finansal okuryazarlığın artırılması, dijital tüketim farkındalığının geliştirilmesi ve stres yönetimine yönelik politika önerilerinin önemini vurgulamaktadır.
Referanslar
Aytekin, P., & Ay, C. (2015). Hedonik tüketim ve anlık satın alma ilişkisi. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 141–156.
Ensari, H. (2024). Stres kıyamet harcamasına yol açıyor. Beyaz Haber Ajansı.- https://www.konyaaktuel.com.tr/stres-kiyamet-harcamasina-yol-aciyor
Erdugan, F., & Öncel, S. Y. (2023). Covid-19 pandemisi döneminde durumluk-kaygı, sıkıntıya toleranssızlık ve panik satın alma düzeylerinin değerlendirilmesi: Türkiye örneği. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(2), 247-257.
Husnayetti, I., & Novida, I., & Junarti, J., & Yudiman, A. T. (2025). Doom spending behaviour among the digital generation: The role of financial literacy and social media interaction. Journal of Economics Finance and Management Studies, 8(6), 3821–3838. https://doi.org/10.47191/jefms/v8-i6-4
Husnayetti, I., & Novida, I., & Junarti, J., & Yudiman, A. T. (2025). Doom spending behaviour among the digital generation: The role of financial literacy and social media interaction. Journal of Economics Finance and Management Studies, 8(6), 3821–3838. https://doi.org/10.47191/jefms/v8-i6-4
Kaderli, Y., & Armağan, E. A., & Küçükkambak, S. E. (2017). Y kuşağının kompulsif satın alma davranışına etki eden faktörler üzerine bir araştırma. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46(2), 188-210.
Karaboğa, K., & Pektaş, G. Ö. E. (2020). Kompülsif satın alma davranış düzey ve biçimlerinin belirlenmesi üzerine kuşaklar arası deneyimsel bir araştırma. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 55(1), 155-172.
Luthfiany, G. E. (2024, December). Analysis of the doom spending phenomenon in the millennial generation and generation z from an ıslamic economic perspective. In Proceeding of International Students Conference of Economics and Business Excellence (Vol. 1, pp. 133-139).
Memiş, İ. (2024). Türkiye’ de de yayılıyor: İslam Memiş’ ten ‘ doom spending’ konusunda ‘ Herkes 2030’ da ektiğini biçecek’ uyarısı. Sputnik Türkiye.- https://anlatilaninotesi.com.tr/20241016/turkiyede-de-yayiliyor-islam-memisten-doom-spending-konusunda-herkes-2030da-ektigini-bicecek-1089278740.html
Mu’ awıyah, S., & Jurana, J. (2025). Financial behavior patterns of generation Z: Netnographic analysis of the fear of missing out (FoMO) Phenomenon. Journal of Tourism Economics and Policy, 5(1), 23-34.
Ökten, B. (2025). X, Y ve Z kuşağının dijital tüketim eğilimleri: Sosyal medya ve bilinçli harcama perspektifi. Journal of Internet Applications and Management, 16(1), 31-53.
Putri, M. C., & Melati, I. S. (2025). Generasi Z dan doom spending: Pengaruh pendapatan, media sosial dan gaya hidup di kota tegal. MBIA, 24(1), 47-63.
Rasiman, R., & Prasetia, A., & Masruri, A., & Asvariwangi, V. (2024). Doom spending among gen Z and millennials in a financial planning webinar in the digital era. unityserv: UIKA Community Service Journal, 1(2), 50-54.
Sahabuddin, R., & Azhari, A., & Asriani, S., & Qaisyarah, A., & Ikhsan, A., & Saputri, L. (2025). Analisis Statistik Pengaruh Flash Sale, Implusivity, dan Fear of Missing Out (FOMO) Terhadap Perilaku Doom Spending Pada Mahasiswa. Jurnal Rumpun Manajemen Dan Ekonomi, 2(3), 307-319.
Sahabuddin, R., & Azhari, A., & Asriani, S., & Qaisyarah, A., & Ikhsan, A., & Saputri, L. (2025). Analisis statistik pengaruh flash sale, ımplusivity, dan fear of missing out (fomo) terhadap perilaku doom spending pada Mahasiswa. Jurnal Rumpun Manajemen Dan Ekonomi, 2(3), 307-319.
Sahri, D. R., & Poyo, M. D., & Waskito, B. (2025). Pengaruh live shopee terhadap doom spending anggota karang taruna kelurahan gunung terang bandar lampung. Professional: Jurnal Komunikasi dan Administrasi Publik, 12(1), 341-352.
Simatupang, S., & Butarbutar, M., & Susanti, D., & Putri, D. E. (2025). Gen Z doom spendıng lıfestyle that ınfluences ımpulsıve consumer shoppıng behavıor. sultanıst: Jurnal Manajemen dan Keuangan, 13(1), 1-11.
SoFi Social Finance, Inc., 2025- https://www.sofi.com/learn/content/what-is-doom-spending
Sputnik Türkiye. (2024). ‘Kara Cuma’ gelirken dikkat: ‘Doom Spending’nam-ı diğer ‘kıyamet harcaması’ sendromunun esiri misiniz?- https://anlatilaninotesi.com.tr/20241111/kara-cuma-gelirken-dikkat-doom-spending-nam-i-diger-kiyamet-harcamasi-sendromunun-esiri-misiniz-1090267340.html
Supriadia, S. (2025). Doom spending among economics education students: A psychological and socioeconomic perspective. Journal of Economic Ecuation, 4(1), 104–112. https://doi.org/10.22437/jeec.v4i1.46409
Syaugie, A., & Nurhajati, L. (2025). Online media framing pada fenomena pemberitaan doom spending di kalangan milenial dan gen Z. Jurnal PIKMA: Publikasi Ilmu Komunikasi Media Dan Cinema, 7(2), 303-320.
TÜİK. (2025). 2024 Yılı Hanehalkı Tüketim Harcaması. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Tuketim-Harcamasi-2024-53957
TÜİK. (2025). Tüketici Eğilimine İlişkin Endeksler ve Aylık Değişim Oranları. Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Tuketici-Guven-Endeksi-Nisan-2023-49443
Uyanık, Ö. Ş. (2025, 18 Ocak). Mahfi Hoca anlatmıştı: “Doom Spender" harcama kültürü. Beyaz Haber Ajansı.- https://www.ekonomim.com/ekonomi/mahfi-hoca-anlatmisti-doom-spender-harcama-kulturu-haberi-794036
Yiğit, A. G., & Yiğit, M. (2020). Kompulsif satın alma davranışının Y ve Z kuşaklarında cinsiyetler arası analizi. OPUS International Journal of Society Researches, 16(28), 1223-1240.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Ases Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
